donderdag 7 augustus 2014 / NRC Handelsblad / Danah Boyd

Krant / Interview Danah Boyd

Nee, sociale media zijn echt niet eng

De Amerikaanse sociale wetenschapper Danah Boyd (36) is de rebellie uit haar jeugd nooit helemaal kwijtgeraakt: ze spreekt luid en met wilde gebaren, heeft een tongpiercing en schrijft haar naam consequent zonder hoofdletters.

 

Maar in de loop der jaren heeft Boyd ook een grote naam opgebouwd als kenner van sociale media, zowel in de academische wereld als daarbuiten. Anders dan sommige zelfverklaarde 'sociale media-experts' doet Boyd namelijk uitspraken op basis van gedegen onderzoek.

 

Voor een studie over hoe jongeren gebruik maken van sociale media interviewde zij in zes jaar tijd 166 Amerikaanse tieners.
Eén onderwerp keerde tijdens deze interviews telkens terug: ouders zijn vaak angstig over de online activiteiten van hun kinderen. Verschillende tieners vroegen Boyd na hun interview of zij niet eens met hun ouders kon praten. "Mijn moeder denk dat alles wat online gebeurt slecht is, en jij lijkt het te snappen, terwijl je volwassen bent", aldus de 15-jarige Mike uit Texas. In haar onlangs verschenen boek It's Complicated: The Social Lives of Networked Teens richt Boyd zich tot deze bezorgde ouders. Vier misverstanden over sociale media.

 

1. Tieners spreken elkaar liever online dan in het echt
Dat is pertinent onjuist, zegt Boyd: ,,Keer op keer vertelden tieners mij dat ze hun vrienden liever in het echt zagen, maar dat dat vaak niet mogelijk was." In de VS is er steeds minder ruimte voor tieners om zonder toezicht van een volwassene met elkaar te zijn, legt ze uit.


In de jaren zeventig ging nog 80 procent van de kinderen zelf met de bus of op de fiets naar school - een klassiek moment om met vrienden te kletsen - maar nu wordt meer dan 60 procent door de ouders naar school gereden. Na schooltijd wordt de agenda van tieners dichtgetimmerd met buitenschoolse activiteiten, tot de ouders thuiskomen. Boyd: "Er is minder vrije tijd, meer huiswerk en er zijn meer regels".

 

Sociale media zijn voor tieners in de eerste plaats een verlengstuk van hun 'echte' sociale leven - dingen die zij met elkaar meemaken worden later online verder besproken. Maar de verknochtheid van jongeren aan sociale media moet ook in het licht van de krimpende publieke ruimte voor tieners worden gezien, aldus Boyd. ,,Sociale media zijn een toevluchtsoord. Het zijn de weinige plekken waar tieners nog vrijuit met elkaar kunnen kletsen."


2. Tieners geven niets om privacy
Niet waar, zegt Boyd. "Tieners geven wel degelijk om privacy, maar hanteren een andere notie van privacy dan hun ouders." Volwassenen hebben vaak een formele, technische opvatting van privacy: wie heeft er controle over de toegang tot informatie? Jongeren zijn geneigd om privacy in sociale termen te interpreteren: wie heeft er controle over een sociale situatie?


Privacy wordt voor tieners een probleem als er ongemakkelijke sociale situaties ontstaan. Bijvoorbeeld als een moeder op Facebook reageert op een berichtje van een vriend. ,,Het gesprek valt stil als mijn moeder wat zegt", vertelde een jongen over de sociale dynamiek op Facebook.

 

Een strategie van tieners om hiermee om te gaan, noemt Boyd 'sociale stenografie': ze verpakken hun informatie op zo'n manier dat alleen hun vrienden het begrijpen, met verwijzingen naar songteksten, filmquotes of andere inside jokes.

 

Een andere strategie is om uit te wijken naar sociale netwerken die nog niet in beslag zijn genomen door ouders. Snapchat, een app waarmee foto's kunnen worden verstuurd die na het zien verdwijnen, is daar een voorbeeld van. ,"Voor jongeren biedt de app privacy in sociale zin", aldus Boyd. ,,Ze kunnen er onbekommerd met elkaar communiceren."

 

3. Sociale media zijn een vrijplaats voor seks en pesten

Pesten, racisme, seksuele intimidatie, slut shaming; online gebeurt het allemaal. Maar horrorverhalen van kinderen die hun reputatie vernietigd zien zijn uitzonderingen, benadrukt Boyd. Geen reden voor algehele morele paniek.


Sociale media hebben volgens Boyd de aard van pesten niet veranderd, hooguit zichtbaarder gemaakt. "Krachtmetingen over reputatie, status en populariteit zijn op het schoolplein aan de orde van de dag. Die gevechten spelen nu ook online."


Ouders schrikken daarvan, maar veel kinderen kunnen die problemen zelf oplossen, denkt Boyd. Zo viel het haar op dat ouders over cyberpesten spreken, waar tieners kiezen voor de laconiekere term 'drama'. "Met dat woord proberen ze controle over de sociale situatie te houden. Ze willen niet in de slachtofferrol worden gedrukt."


Dat geldt ook voor seksueel getinte communicatie. Seksuele verkenning hoort bij die leeftijd, zegt boyd. Ook online. Een geïnterviewd meisje noemde 'sexting' (expliciete berichten en foto's delen) ,,de veiligste vorm van seks die er is". Boyd lacht: ,,Zij was door volwassenen zo vaak gewaarschuwd voor de gevolgen van echte seks - zwangerschap, soa's - dat sexting voor haar de perfecte oplossing was."

 

4. Als 'digital natives' weten tieners het beste hoe met sociale media om te gaan
Boyd wil ouders ook behoeden voor een andere mythe: dat tieners, omdat ze zijn opgegroeid met sociale media, per definitie weten hoe ze ermee moeten omgaan. De term digital natives is misleidend, zegt Boyd. "Het feit dat kinderen razendsnel berichtjes kunnen typen, betekent niet dat ze altijd snappen waar ze mee bezig zijn."


Het viel Boyd op dat veel tieners basale technologische kennis misten. "Sommige kinderen verkeerden in de veronderstelling dat Google-zoekresultaten door mensen worden gecheckt. Van algoritmes hadden ze nog nooit gehoord."


Onderwijs kan helpen, zegt Boyd. Ook in praktisch opzicht: hoe werken de privacyinstellingen precies? Maar bij sociale media gaat het vooral sociale vaardigheden. "Die leer je niet even in een lesje over cyberpesten, dat gaat veel verder."


Ze raadt ouders aan om het gesprek aan te gaan. "Stel vragen: waarom plaats je dat, wat wil je ermee bereiken?" Verbieden heeft geen zin, tieners gaan hoe dan ook experimenteren. "Maar help ze om te leren om sociale situaties in te schatten. Zo groeien ze uit tot zelfstandige, verantwoordelijke volwassenen."