woensdag 30 september 2015 / nrc.next / Foto: Lars van den Brink

Krant / Startup-hub Berlijn

Programmeren tussen de vagebonden en kunstenaars

Precies op de plek waar Berlijn vroeger in tweeën werd gescheurd staat nu het grootste start-uppand van de stad. ‘The Factory’, heet het. Het 4.000 vierkante meter tellende gebouw bestaat uit grote, open ruimtes waar (vooral) jonge jongens in casual kleding zitten te coderen. Audiodienst Soundcloud neemt drie verdiepingen in, verder zitten er talloze kleine start-ups en vestigingen van grote Amerikaanse techbedrijven zoals Twitter, Uber en Zendesk. Alles ademt hier Silicon Valley; alleen een rij bronzen stokken achter het pand herinnert nog aan de Berlijnse Muur.

 

Na de Val van de Muur groeide Berlijn uit tot een plek voor vagebonden, kunstenaars en punkers. Ze werden aangetrokken door de lage kosten van levensonderhoud en de creatieve uitstraling van de stad. Berlijn was „arm maar sexy”, in de woorden van voormalig burgemeester Klaus Wowereit. Precies om die reden kwamen in de loop der tijd start-ups hun geluk beproeven in Berlijn. Tot vreugde van de gemeentebestuurders, die dolblij waren met de komst van de veelbelovende techindustrie. Wowereit kwam vorig jaar persoonlijk The Factory openen, vertelt marketingmedewerker Luke Geoghegan van Soundcloud. „Sindsdien krijgen we zo veel verzoeken van hoogwaardigheidsbekleders om te komen kijken, dat we ze niet langer allemaal kunnen honoreren.”

 

Berlin Partner is de overheidsinstantie die Berlijn promoot als vestigingsplaats voor beginnende techbedrijfjes. Het wordt gefinancierd vanuit het stadsmarketingbudget van de stad, dat bestaat uit 10 miljoen euro. Berlin Partner geeft folders uit als Berlin: the place to be en voert campagne onder de naam ‘Login Berlin’. Naar eigen zeggen leiden hun inspanningen de komende drie jaar tot 5.670 nieuwe banen. Volgens Berlin Partners zijn er in Berlijn 748 start-ups, veertig investeringsmaatschappijen, zestien incubators (plekken waar start-ups worden begeleid in hun groei) en 53 gedeelde werkruimtes.

 

Start-upgevoel

Eén van die start-ups is muziekdienst Soundcloud. De Zweedse oprichters van Soundcloud besloten kort na de oprichting in 2007 om hun bedrijf in Berlijn te vestigen. „We hebben een rondgang gemaakt langs verschillende steden in Europa en de VS, en waren op slag verliefd op Berlijn”, vertelt oprichter en CEO van Soundcloud Alexander Ljung. „De lage huren zijn natuurlijk aantrekkelijk. Maar belangrijker nog is het ‘start-upgevoel’ van de stad: Berlijn heeft een creatieve, alternatieve sfeer, met veel ruimte om te experimenteren. Dat is tot op heden een belangrijke factor bij het aantrekken van getalenteerd personeel.”

 

Ook Ijad Madisch, oprichter en CEO van ResearchGate, koos voor Berlijn als vestigingsplaats. ResearchGate is een sociaal netwerk voor wetenschappers dat Madisch oprichtte toen hij in Boston werkte als onderzoeker aan Harvard. Nadat Madisch, zelf Duits, in 2010 een grote kapitaalinjectie kreeg van een Amerikaanse investeringsmaatschappij, besloot hij naar Berlijn te verhuizen. De stad was in zijn ogen nog niet zo verzadigd met start-ups is als Silicon Valley – in zijn ogen een voordeel. „Vijf jaar geleden waren er in Berlijn al aardig wat getalenteerde programmeurs te vinden”, vertelt hij. „Maar er waren nog niet veel écht grote techbedrijven. Hier hadden wij de kans om uit te groeien tot één van de belangrijkste start-ups van de stad.”

 

Conservatieve geldschieters

Amerikaanse investeerders eisen doorgaans dat bedrijven waarin zij investeren zich bij hen in de buurt vestigen, zodat ze een oogje in het zeil kunnen houden. Dat is een belangrijke reden voor het grote aantal start-ups in Silicon Valley. Bij ResearchGate ging een Amerikaanse investeerder wél akkoord met de stap naar Berlijn. Matt Cohler van investeringsmaatschappij Benchmark zag in ResearchGate een manier om in Berlijn voet aan de grond te krijgen. Sindsdien geldt hij als een warm pleitbezorger voor Berlijn als start-upstad.

 

Ook andere Amerikaanse geldschieters hebben hun oog op Berlijn laten vallen. Onder meer Soundcloud, gamebedrijf Wooga en de onlangs door Microsoft gekochte lijstjesapp Wunderlist kregen grote kapitaalinjecties van Amerikaanse investeringsmaatschappijen.

In Berlijn zijn ook tal van Duitse investeringsmaatschappijen actief. Maar Duitse investeerders zijn een stuk conservatiever dan Amerikaanse, vindt Madisch. Dat is ook de ervaring van Nederlander Niels Boon. Hij is CFO van het in Berlijn gevestigde online marketingbedrijf Bonial.com. „Duitse investeerders kijken naar de cijfers: ze willen van maand tot maand de groei in omzet zien”, zegt Boon. „Investeerders in Silicon Valley zijn niet geïnteresseerd in omzetcijfers; zij willen horen hoe jij de wereld gaat veroveren.”

 

De Samwer-broers

Een van de bekendste – en tegelijk meest omstreden – Duitse investeerders is Rocket Internet. Dat is het investeringsvehikel van de broers Oliver, Marc en Alexander Samwer, die onder andere achter Zalando zitten. De Samwer-broers staan erom bekend dat zij bedrijfsideeën afkijken van succesvolle bedrijven; zo is Zalando een directe kopie van het Amerikaanse Zappos.

 

De Samwers zijn uitermate succesvol: drie van hun bedrijven hebben een waarde van meer dan 1 miljard dollar. Tegelijkertijd worden zij gehekeld vanwege hun schaamteloze kopieergedrag. De Berlijnse start-up 6Wunderkinder, het bedrijf achter Wunderlist, ging een aantal jaar geleden frontaal in de aanval. Zij riepen andere, in hun ogen wél creatieve start-ups op om met hen ten strijde te trekken tegen de kloonfabriek van de Samwers.

 

„De Samwer-broers hebben een eigen universum opgebouwd”, vertelt Fabian Dudek. Dudek, 22 jaar, is de oprichter van Nestpick, een Rotterdamse kamerverhuursite die vorig jaar is overgenomen door Rocket Internet. Hij benadrukt dat de broers veel te bieden hebben. „Ze beschikken niet alleen over kapitaal, maar hebben ook veel expertise in huis. Tijdens de overnamegesprekken sprak ik met de techneuten, advocaten, marketeers en financiële mensen van Rocket Internet. Ik was diep onder de indruk; hier kon ik gesprekken voeren die ik in Rotterdam met niemand kon voeren.”

 

Nestpick verhuisde in december 2014 naar Berlijn; inmiddels werken er tachtig mensen en is de site in tien landen actief. Dudek is blij met zijn keuze – zowel voor de Samwers, als voor de stad. „In Rotterdam is de start-upscene klein en ook in Amsterdam gebeurt veel minder vergeleken met Berlijn. Het is hier superinternationaal, er zijn veel bijeenkomsten, er is veel talent. Binnen Europa is dit dé plek voor start-ups.”

 

Mediahype

De Nederlandse journalist Derk Marseille daarentegen is een stuk kritischer op alle rumoer die wordt gecreëerd rondom Berlijn als start-upstad. Hij is oprichter van duitslandnieuws.nl en volgt de Berlijnse start-upscene sinds 2010. „Berlijn als plaats voor start-ups is een zorgvuldig geconstrueerde mediahype”, zegt Marseille.

„De overheid subsidieert allemaal campagnes om start-ups naar de stad te lokken, maar intussen is er anderhalf jaar geleden wetgeving ingevoerd om ‘angel investeringen’ [investeringen in start-ups door particulieren, red.] extra te belasten. Het zijn ánderen die er belang bij hebben om dat beeld te creëren, politici die willen laten zien hoe innovatief ze wel niet zijn. Start-ups doen intussen gewoon hun eigen ding.”

 

Maar ook Marseille vindt dat de start-upcultuur in Berlijn zich de afgelopen jaren heeft geprofessionaliseerd. „Toen ik hier net kwam wilden start-ups Duitsland veroveren; nu willen zij de wereld veroveren. Berlijn heeft start-ups veel te bieden, nu moet het alle verwachtingen nog waarmaken.”

 

****

 

Vijf bekende techbedrijven uit Berlijn:

 

1. Zalando
Ecommerceplatform Zalando is het grootste en bekendste bedrijf van de gebroeders Samwer. Bij Zalando kun je schoenen, kleding en accessoires kopen. Het bedrijf is actief in veertien landen, ook in Nederland.

 

Zalando ging in vorig naar de beurs, de beurswaarde ligt op dit moment op 7,4 miljard dollar. Daarmee is Zalando een van de drie ‘unicorn’-bedrijven uit Duitsland, bedrijven met een waardering van meer dan één miljard dollar. Ook drie andere Duitse bedrijven met deze status, maaltijdenbezorgservice Delivery Hero (marktwaarde wordt geschat op 3,1 miljard dollar), bezorgservice van ingrediënten voor gezonde maaltijden Hello Fresh (ca. 1,2 miljard dollar) en online meubelbedrijf Home24 (ca. 1 miljard dollar), komen voort uit het Samwerimperium.


2. Soundcloud
De van oorsprong Zweedse muziekstreamingdienst Soundcloud is het vlaggenschip van de Berlijnse startupscene. Soundcloud is opgericht in 2007 en heeft inmiddels 175 miljoen gebruikers. Het bedrijf heeft 123 miljoen dollar (ca. 109 miljoen euro) aan investeringen gekregen in verschillende rondes van een aantal Duitse en grote Amerikaanse Venture Capitalbedrijven, de marktwaarde is onbekend. De gerenommeerde investeerder Mary Meeker van Kleiner Perkins Caufield & Byers zit in de raad van bestuur.


3. 6Wunderkinder
6Wunderkinder werd opgericht in 2010 en is vooral bekend van hun to-do-lijstjesapp Wunderlist. 6Wunderkinder kreeg 24 miljoen dollar aan investeringen van Duitse en Amerikaanse investeerders. Afgelopen zomer is Wunderlist overgenomen door Microsoft voor een bedrag van naar verluidt tussen de 100 en 200 miljoen dollar. Het bedrijf blijft ook na de overname gevestigd in Berlijn.


4. ResearchGate
Het online netwerk voor wetenschappers ResearchGate werd in 2008 opgericht in Boston en verhuisde later naar Berlijn. ResearchGate hoopt samenwerking tussen wetenschappers te stimuleren en zo wetenschappelijke ontdekkingen versnellen. Er zijn 7 miljoen wetenschappers op de site geregistreerd. Het bedrijf kreeg 35 miljoen dollar van verschillende Amerikaanse investeerders, onder wie Microsoftoprichter Bill Gates.

 

5. Wooga
Wooga is een van de grootste ontwikkelaars van gratis mobiele games, onder andere voor Facebook. Het bedrijf werd opgericht in 2009 maakte onder meer Jelly Splash, Pearl’s Peril en Diamond Dash. Naar eigen zeggen spelen maandelijks 50 miljoen mensen hun spelletjes. Wooga kreeg 32 miljoen dollar van Duitse en Amerikaanse investeerders.

 

****

 

Dit artikel is onderdeel van de serie Startuphubs in Europa uit nrc.next. Lees ook:
Waarom deze serie? (Eva de Valk)
De onweerstaanbare kracht van de startup (Kelli van der Waals)
Week 1: Berlijn (Eva de Valk)
Week 2: Londen (Titia Ketelaar)
Week 3: Parijs (Peter Vermaas)