maandag 7 januari 2013 / NRC Handelsblad & nrc.next / Illustratie: Marike Knaapen

Krant / Zin

Te koop: tafel met een verhaal

De perfecte tafel, met exact de juiste afmetingen en van prachtig beukenhout. Voor 50 euro op Marktplaats, nog geen drie kilometer van mijn huis. Ik wist het meteen: dat moest 'm worden. Hoe kon ik opvallen tussen alle bieders? Ik schreef een persoonlijke mail. 'Ik doe alles aan mijn tafel', tikte ik de adverteerder. 'Ik werk aan mijn tafel, ik lees de krant aan mijn tafel, eet er met vrienden. Maar mijn tafel is veel te klein. Deze zou ideaal zijn.' De vrouw die haar tafel aanbood was blij dat deze goed terecht zou komen, schreef ze terug. Hoewel anderen meer hadden geboden, mocht ik 'm hebben voor de vraagprijs en een fles wijn. 'En ik houd best van goedkope wijn', voegde ze er met een knipoog aan toe.

 

Spullen kopen via Marktplaats is een sociale ervaring: je komt bij mensen thuis, de spullen hebben een verhaal. Die leunstoel die niet past bij de nieuwe bank, het Lego-ridderkasteel waar de kinderen te oud voor zijn, afgedankte buikspierapparaten en vergeten pastamachines: wat vroeger vergeten in de berging stond en na een aantal jaar liefdeloos bij het grofvuil werd gezet, krijgt door Marktplaats een nieuwe bestemming. Dat gebeurt op grote schaal: de site trekt naar eigen zeggen dagelijks 1,3 miljoen unieke bezoekers, wat leidt tot zo'n 100.000 transacties per dag.

 

Er zijn meer manieren waarop je direct met anderen in contact kunt komen om spullen of diensten uit te wisselen. Zo kun je via Couchsurfing en Airbnb je woning ter beschikking stellen aan toeristen, via www.thuisafgehaald.nl je kookkunsten delen met buurtgenoten, en een boormachine lenen via Spullendelen. In de Verenigde Staten zijn er autodeeldiensten als Lyft en Sidecar, waarmee je mensen in de buurt een lift kunt aanbieden. Carpoolen nieuwe stijl, waarbij vraag en aanbod worden gekoppeld in een app. En zzp'ers kunnen een Broodfonds opzetten, een alternatief voor dure arbeidsongeschiktheidsverzekeringen, waarbij zelfstandigen geld inleggen in een besloten fonds om elkaar te steunen in geval van ziekte.

 

Journalisten Derek Thompson en Jordan Weissmann noemen dit in een recent artikel in het Amerikaanse magazine The Atlantic de 'cultuur van het delen'. Dit betekent niet per se dat meerdere mensen ergens samen gebruik van maken; het kan ook het doorverkopen, uitwisselen of uitlenen van goederen betekenen. Het gaat om mensen die onderling zaken doen in plaats van een product aanschaffen bij een bedrijf. Op zich niets nieuws, maar door internet zijn de mogelijkheden hiervoor radicaal vergroot.

 

Thompson en Weissmann vinden de opkomst van de cultuur van het delen zorgwekkend. Het zou best eens kunnen dat er een permanente verschuiving in consumptiepatronen plaatsvindt, denken ze: weg van grote uitgaven, op naar een economie waarin bezit op grote schaal wordt gedeeld. Dat vormt dan een bedreiging voor het herstel van de huidige recessie en zou de bestaande economie ingrijpend veranderen. Zoals de muziek- en entertainmentindustrie door internet radicaal is veranderd, zouden nu andere diensten aan de beurt kunnen zijn.

 

Fysieke diensten verschillen van digitale diensten in de zin dat ze niet oneindig te kopiëren zijn - je kunt een autorit delen, maar uiteindelijk passen er maximaal vijf mensen in een auto. Bovendien is het niet zo dat mensen niet langer geven om bezit; wij gaan nog steeds naar winkels, kopen auto's, bellen taxi's en boeken hotels. Een grote economische omwenteling zal er vermoedelijk niet snel komen. De economie van het delen is tot nu toe vooral een aanvulling op de reguliere manier van geld uitgeven. Het biedt een andere ervaring. En bij een goede match van vraag en aanbod, kunnen deelsites goedkopere, milieuvriendelijkere, en vooral leukere alternatieven zijn op het bestaande aanbod.

 

De economie van het delen gaat uit van groot onderling vertrouwen. Het filosofisch woordenboek omschrijft vertrouwen als 'krediet zonder voorbehoud'. Dat laatste is belangrijk: je moet ervan uit gaan dat de ander het beste met je voor heeft. Je moet het erop wagen, je maakt een sprong in het onbekende. Dat kan spannend zijn, maar het levert vaak wat op.

 

Dat wordt bijzonder duidelijk bij de broodfondsen voor zzp'ers. Arbeidsongeschiktheidsverzekeringen bij reguliere verzekeringskantoren zijn voor veel zelfstandigen onbetaalbaar. Als zij het onderling regelen, liggen de kosten lager. Dat komt doordat er minder overhead is van tussenpersonen en dergelijke, maar vooral doordat het om relatief kleine clubjes gaat van tussen de twintig en vijftig personen. Je kent elkaar, waardoor je iemand die ziek wordt makkelijker het geld gunt. Op de site staan prachtige verhalen van zelfstandigen, die vertellen hoe ontroerend het is om in geval van ziekte geld van anderen te ontvangen om de maand door te komen. Bovendien heb je er belang bij om elkaar te helpen om er bovenop te komen: je zit in een netwerk van mensen die begrijpen in welke situatie je verkeert, en je kunnen bijstaan in raad en daad.

 

Uiteraard gaat het weleens mis. Binnen broodfondsen zullen sommigen zichzelf in de ogen van anderen wat al te makkelijk ziek melden. Op Marktplaats zijn oplichters actief. Foto's op de site van Airbnb zijn gemaakt door professionele fotografen, de kamers zijn keurig opgeruimd en hebben precies de juiste lichtinval - in het echt zijn ze vaak minder fraai. En onder gebruikers van autodeeldiensten zijn er verhalen over chauffeurs die met 140 kilometer per uur over de snelweg racen.

 

De economie van het delen levert hybride vormen op van zakelijk en privé. Dat kan problemen opleveren als het gaat om regulering. Lyft en Sidecar hebben op dit moment problemen met verzekeringsmaatschappijen die geen geld willen uitkeren bij ongelukken wanneer privépersonen hun auto gebruiken om tegen betaling passagiers te vervoeren. En iemand die zijn woning voor een paar dagen had verhuurd via een Airbnb kreeg onlangs een gigantische boete omdat zijn huisbaas het er niet mee eens was.


Het is vooralsnog niet duidelijk hoe de economie van delen juridisch vorm krijgt, en wat de grotere gevolgen zijn voor de economie. Wel is duidelijk dat deze vorm méér biedt dan alleen een product of een dienst: het sociale aspect is er intrinsiek mee verbonden. Dat kan problemen opleveren, maar doorgaans is dat juist de meerwaarde.

De economie van het delen biedt oneindig veel mogelijkheden tot interessante ontdekkingen, ontmoetingen, verrassingen. Met een beetje geluk krijg je waar je naar op zoek was voor een lagere prijs, in het beste geval maak je nieuwe vrienden.

 

Zo ging dat met mijn nieuwe tafel. De vrouw in kwestie bleek op een woonboot te wonen; de tafel paste niet in mijn auto. Omdat ik ook aan het water woonde, mocht ik haar motorbootje lenen om de tafel te vervoeren. De verhuizing werd onverwacht een prachtige boottocht over de grachten.

 

Een week na aanschaf stuurde ik een foto van de tafel in de nieuwe setting, gedekt en wel voor een etentje met vrienden. Ik kreeg een enthousiaste mail terug: de wijn was héérlijk.